Friday, April 19, 2013

KONSEP PENAMBAHBAIKAN SEKOLAH ( Bahagian 3)




Picture of Dr. Zuraidah Binti Abdullah .  "If you put a frog in water and slowly heat it, the frog will eventually let itself be boiled to death. We too, will not  survive if we dont respond to the radical way in which the world is changing" Charles Handy...

Pernyataan ini menunjukkan jika kita tidak dapat menyesuaikan diri dengan perubahan yang berlaku yang sentiasa  menekan diri sendiri, kita akan  mati. Ini menggambarkan keadaan di sekolah yang perlu menangani kehendak masyarakat.

Soalannya apakah perubahan pada hari ini yang memerlukan warga sekolah berubah? 
Adakah sekolah anda memastikan perkara ini berlaku sekiranya anda seorang pemimpin sekolah?
dan apakah yang anda faham dengan sekolah berkesan dan penambahbaikan sekolah?

Respon saya:

Soalan 3: Pemahaman berkaitan sekolah berkesan dan penambahbaikan sekolah.


       
          Perkataan sekolah berkesan merupakan suatu istilah yang telah diguna pakai pada asalnya bagi menggambarkan sekolah yang mempunyai pencapaian kejayaan yang melebihi sasaran dalam bidang akademik (Ishak Sin, 2004).  Jemaah Nazir Persekutuan pula mendefinisikan sekolah berkesan berdasarkan pendapat Edmond (1979) iaitu memberi fokus pengajaran yang dinyatakan dengan jelas dan menggunakan penilaian dan penaksiran yang sistematik.  Kebanyakan pengkaji di United Kingdom (UK) mengukur keberkesanan sekolah berdasarkan output yang terhasil daripada pemboleh ubah proses dan konteks manakala kebanyakan pengkaji di Amerika mengukur keberkesanan sekolah berdasarkan output iaitu pencapaian dalam ujian standard.  Oleh sebab sistem pendidikan di Malaysia masih cenderung kepada model dan sistem pendidikan UK maka kebanyakan kajian dan fahaman kita bagi mengukur keberkesanan sekolah juga adalah bersandarkan kepada output proses dan konteks yang ditunjangi oleh sistem pendidikan UK.

       Lippitz (1984) telah mentakrifkan sekolah berkesan sebagai "sekolah yang selamat dan teratur di mana kanak-kanak miskin dan kelas pertengahan mendapat pencapaian akademik yang baik" (Hare, 1988).  Manakala Felsenthal (1982) pula mentakrifkan sekolah berkesan apabila majoriti pelajar mendapat keputusan yang cemerlang dalam peperiksaan awam pada peringkat kebangsaan. Menurut Levine dan Lezotte (1990), ukuran sekolah berkesan yang telah digunakan oleh kebanyakan penyelidik ialah pencapaian dalam mata pelajaran tertentu seperti matematik, sains atau bahasa, kehadiran sekolah dan kepuasan pelajar.  Di sini kita dapat melihat berbagai-bagai definisi bagi sekolah berkesan mengikut fahaman, kajian dan falsafah masing-masing. 

        Dalam memperkatakan tentang konsep sekolah berkesan juga, Astin (1985) menyatakan bahawa konsep keberkesanan sekolah juga tidak seharusnya mencakupi kejayaan akademik semata-mata tetapi juga perkembangan intelektual dan kendiri para pelajar serta kesesuaian kurikulum dengan keperluan pelajar.  Namun keberkesanan sekolah mempunyai berbagai-bagai pengertian disebabkan berbagai-bagai pihak (guru, murid, ibu bapa, komuniti) mempunyai persepsi yang berbeza terhadap apa yang mereka kehendaki daripada sekolah (Sharifah, 2000).  Brookpver dan Lezotte (1979) serta Broojkover (1979) telah meletakkan ukuran asas sekolah berkesan sebagai tanda, iaitu memberi penekanan kepada penguasaan kemahiran asas di kalangan pelajar, jangkaan tinggi terhadap pelajar, kepemimpinan pentadbiran yang baik, pemantauan tentang kemajuan pelajar, dan iklim yang kondusif untuk belajar.  Ternyata, kelima-lima ciri tersebut berhubungan dengan aspek-aspek kepemimpinan dan peranan aspek keguruan.  Selain daripada ini terdapat beberapa orang penyelidik lain seperti Gauthier (1982), Shoemaker (1982) dan Villanova (1984) yang telah mengenal pasti beberapa set dan seterusnya mengembangkan ciri-ciri tersebut seperti persekitaran sekolah yang selamat dan tersusun, misi sekolah yang jelas, kepemimpinan pengajaran, jangkaan yang tinggi, peluang belajar, sering membuat pemantauan ke atas pelajar, dan perhubungan positif antara sekolah dan rumah. 

        Purkey dan Smith (1983) pula telah melaksanakan kajian dan mendapati bahawa 13 ciri sekolah berkesan.  Mereka telah membahagikan 13 ciri ini kepada dua struktur.  Struktur pertama terdapat sembilan ciri sekolah berkesan yang berkaitan dengan struktur organisasi, dan struktur kedua terdiri daripada empat ciri yang berkaitan dengan pemboleh ubah proses, yang berhubung kait pula dengan budaya dan iklim sesebuah sekolah.  Purkey dan Smith (1983) melihat struktur organisasi adalah, penekanan kepada pengurusan dan membuat keputusan secara demokratik, kepemimpinan pengajaran yang terbaik diberikan oleh guru besar atau pengetua atau guru-guru lain, kestabilan staf, penekanan kepada kurikulum dan pengajaran, program pembangunan staf di peringkat sekolah, penglibatan dan sokongan ibu bapa, pengiktirafan tentang kejayaan akademik, penggunaan masa yang berkesan, penggunaan lebih masa kepada pelajaran akademik dan kurang kepada aktiviti-aktiviti bukan akademik, sokongan daripada pejabat pendidikan daerah. Manakala pemboleh ubah proses pula dimaksudkan oleh Purkey dan Smith (1983) adalah seperti perancangan kolaboratif dan perhubungan kerja yang baik dan berkesan, perasaan komuniti, matlamat yang jelas dan jangkaan tinggi dan disiplin berdasarkan peraturan yang jelas dan dilaksanakan dengan adil.

        Ramai ahli teori barat mengemukakan pandangan mereka tentang sekolah berkesan di sebalik kehadiran variasi jenis sekolah di negara mereka seperti sekolah awam, sekolah terbuka, sekolah “parocial”, sekolah “accelerated”, sekolah alternatif dan sebagainya.  Keadaan ini mewujudkan kelainan dari segi budaya, kurikulum, nilai, cara pengurusan, pendekatan dan prinsip kewujudan.  Apabila teori-teori ini diguna pakai di Malaysia, kita dapat menjangkakan bahawa terdapat persamaan kerana di negara kita juga mempunyai beberapa jenis sekolah seperti sekolah bestari, sekolah wawasan, sekolah kluster, sekolah agama rakyat, sekolah kebangsaan, sekolah jenis kebangsaan, sekolah swasta dan sebagainya.  Kewujudan sekolah-sekolah ini telah memberi pilihan kepada ibu bapa yang mampu memberi gambaran bahawa mereka mempunyai harapan yang berbeza. 

Kerangka teori

       Mortimore (1995) yang merupakan antara tokoh terkenal dalam membincangkan topik sekolah berkesan. Pandangan beliau telah diguna pakai di negara ini sebagai pandangan yang agak lengkap dan bersesuaian dalam konteks Malaysia.  Institut Aminuddin Baki dalam seminarnya pada tahun 1995 juga mengambil kira pandangan beliau yang telah menggariskan sebelas faktor yang menentukan keberkesanan sesebuah sekolah.  Faktor-faktor yang dimaksudkan adalah; amalan kepimpinan yang profesional; mempunyai wawasan dan matlamat bersama; wujudnya persekitaran yang menggalakkan pembelajaran; pengajaran yang bermatlamat; terdapat penghargaan / hasrat yang tinggi; amalan pengukuhan positif; pemantauan kemajuan sekolah; memberi hak dan tanggungjawab kepada murid-murid; wujudnya perkongsian rumah-sekolah; sekolah sebagai sebuah organisasi pembelajaran.

Penjelasan teori

1. Amalan kepimpinan yang profesional 
Amalan kepimpinan yang profesional  bermaksud seorang pemimpin mempunyai wawasan dengan menggerakkan organisasi kepimpinannya secara terancang dan profesional.  Hal ini meliputi gaya pengurusannya, hubungan dengan wawasan, nilai dan matlamat serta pendekatan dalam melakukan proses pelaksanaan perubahan.  Aspek kepimpinan pengetua diambil kira dan tugas mereka adalah sebagai pemimpin teknikal, pemimpin manusia, pemimpin pendidik, pemimpin simbolik, dan pemimpin budaya.   Namun apa yang paling penting adalah peranan mereka sebagai pemimpin pengajaran (instructional leader) yang sentiasa peka dengan tahap kepuasan kerja guru-guru dan sentiasa mengambil kira perkembangan pencapaian pelajarnya.  Mereka sentiasa melakukan pemantauan dari segenap aspek dan melaksanakan penilaian dalaman bagi tujuan penambahbaikan. 

2. Mempunyai wawasan dan matlamat bersama
Ishak (2004) dalam kajiannya menyatakan bahawa sesebuah sekolah menjadi lebih berkesan apabila sekolah mempunyai satu tujuan yang jelas.  Wawasan atau visi sekolah merupakan suatu gambaran mental tentang apa yang akan dicapai oleh sekolah pada masa depan (Ramlah, 2000).  Pemimpin sekolah berkesan akan mewujudkan suatu visi dan misi yang ideal dan dikongsi melalui persetujuan ahli-ahlinya.  Dalam menentukan visi, kualiti dan keunggulan visi diperbincangkan, diperdebatkan dan diperhalusi oleh semua ahli dan pemimpin agar unsur yang dianggap kurang membina dapat disingkirkan.  Bagi mengukuhkan semangat menuju visi berkenaan, ianya hendaklah ditulis dan dipamerkan agar dapat dibaca dan dihayati pada setiap masa oleh semua warga sekolah.  Dengan itu segala perancangan dan amalan akan menjurus kepada suatu arah matlamat yang jelas dan serupa. 

3. Wujudnya persekitaran yang menggalakkan pembelajaran.
Bidang utama sekolah adalah memberi pendidikan iaitu melahirkan pelajar yang berilmu pengetahuan, berterampilan dan berakhlak mulia.  Sharifah (2000) dalam pandangannya menyatakan bahawa persekitaran pembelajaran yang menggalakkan adalah persekitaran yang teratur, dan persekitaran kerja yang menarik.  Dengan wujudnya persekitaran seperti ini suasana pembelajaran akan menjadi lebih kondusif dan pembelajaran akan menjadi lebih berkesan.  Pelajar-pelajar akan berasa lebih berpuas hati dengan persekitaran seperti ini dan menjadikan sekolah sebagai tempat yang sesuai untuk menimba ilmu pengetahuan. 

4. Penumpuan terhadap pengajaran dan pembelajaran.
Tujuan utama sekolah adalah menyediakan lokasi yang kondusif untuk pembelajaran dan tugas utama guru adalah menjalankan sesi pengajaran kepada pelajar.  Mohamed Najib (2003) menyatakan bahawa pendidikan melibatkan dua proses iaitu pengajaran sebagai proses memberi pengalaman manakala pembelajaran sebagai proses menerima pengalaman.  Sekolah yang berkesan akan menumpukan ‘core business’ ini dan menjadikan pelajar sebagai produk (outcome) modal insan yang berilmu dan berkualiti tinggi.  Ada pihak yang menyarankan supaya sekolah lebih khusus dalam matlamatnya iaitu lebih mementingkan perkara asas ‘back to basic’ dan menumpukan perhatian kepada ‘core business’ iaitu mengajar perlu menjadi pegangan mereka (Trisman et al., 1976; Edmonds, 1979).

5. Pengajaran yang bermatlamat.
Pengajaran yang bermatlamat adalah pengajaran yang jelas tujuannya, mempunyai perancangan yang rapi, pelajaran yang berstruktur dan amalan yang sesuai dengan konteks yang dirancang.  Guru memberikan komitmen dalam menyediakan segala perancangan dan persiapan yang rapi berdasarkan objektif yang ditetapkan manakala pihak pentadbiran sekolah pula bertanggungjawab membantu guru dengan cara menyediakan sukatan kurikulum yang betul dan lengkap agar segala perancangan bersifat terarah dan menepati kehendak stake holder.  Selain itu, pengajaran di bilik darjah yang bukan bersifat akademik pula mempunyai kepentingan dalam membangunkan emosi, sahsiah, perkembangan fizikal dan psikomotor pelajar dengan terancang dan cemerlang.

6. Terdapat penghargaan /  hasrat yang tinggi.
Pengharapan dan hasrat tinggi sekolah dapat dilihat pada sasaran yang dinyatakan pada visi sekolah.  Harapan yang tinggi bukan sahaja kepada pelajar malah kepada guru dan staf selaku penggerak organisasi dan penyumbang kepada perubahan sekolah.  Pemimpin yang berorientasikan pencapaian akan cuba meletakkan suatu sasaran tinggi dan memberi kepercayaan kepada para guru dan kakitangan melaksanakan misi yang ditetapkan.  Selain itu keutamaan adalah terhadap prestasi akademik yang tinggi dan murid digalakkan belajar bersungguh-sungguh untuk berjaya.  Kejayaan murid pula dibalas dengan penghargaan secara serta-merta dan berterusan.

7. Amalan pengukuhan positif.
Setiap tindakan positif atau kejayaan ahli-ahlinya diberikan penghargaan yang sewajarnya.  Mortimore (1995) mendapati bahawa pengukuhan positif dalam bentuk hadiah dan insentif menjadi faktor penting bagi meningkatkan motivasi pelajar.  Walaupun tidak secara keterlaluan ganjaran-ganjaran dan pujian ini adalah penting bagi mengiktiraf pencapaian atau usaha positif mereka.  Keadaan ini dilaksanakan bagi mengukuhkan tingkah laku yang dikehendaki dan menggalakkan individu lain meniru tingkah laku tersebut atau melakukan dengan lebih baik lagi.  Kepuasan kerja akan berlaku apabila sumbangan positif mereka diberi perhatian dan dihargai.

8. Pemantauan kemajuan sekolah.
Kajian yang dilakukan oleh Mortimore (1995) terhadap sekolah berkesan mendapati bahawa sekolah berkesan sentiasa melakukan pemantauan terhadap kemajuan dan prestasi pelajar secara tekal dan bersistematik.  Hasilnya pihak guru, ibu bapa dan pentadbiran dapat melihat sejauh mana matlamat sekolah telah dicapai. Selain daripada kemajuan pelajar, sekolah juga perlu berusaha untuk meningkatkan kompetensi dari segi pengetahuan dan kemahiran guru itu sendiri.  Sekolah yang berkesan juga menggalakkan pelajar, guru dan ibu bapa secara kolaboratif mengambil berat tentang kemajuan dan pencapaian pelajar.

9. Memberi hak dan tanggungjawab kepada murid-murid.
Dalam mengukuhkan lagi kajian beliau tentang faktor sekolah berkesan, faktor berkaitan dengan penglibatan pelajar dalam melaksanakan tanggungjawab terhadap sekolah juga dianggap penting.  Dengan cara ini sekolah telah menekankan usaha meningkatkan harga diri pelajar melalui tugasan yang bermakna kepada mereka. Pelajar digalakkan mengambil bahagian secara aktif dalam pelbagai kegiatan di sekolah. Dalam masa yang sama juga sekolah memberikan hak-hak yang sepatutnya diterima oleh pelajar tersebut termasuklah kuasa-kuasa membuat keputusan dengan bimbingan guru-guru berpadanan dengan peranan mereka di sekolah.  Hak-hak lain termasuklah memberi peluang sama rata kepada semua pelajar untuk mendapat peluang pendidikan yang berkualiti.

10. Wujudnya perkongsian rumah-sekolah.
Ibu bapa dan guru mempunyai satu matlamat bersama iaitu untuk melihat pencapaian positif pelajar dalam pelajaran.  Dengan cara ini, matlamat untuk membina hubungan rumah-sekolah bagi meningkatkan keberkesanan sekolah turut dititik beratkan.  Hubungan ibu bapa dan pelajar tidak terbatas di rumah sahaja malah keprihatinan yang ditunjukkan oleh ibu bapa ini semasa di rumah memberi semangat kepada pelajar ketika mereka berada di sekolah.  Ibu bapa dan guru dapat mengeratkan hubungan mereka melalui lawatan ibu bapa ke sekolah untuk berbincang tentang kemajuan anak-anak dengan guru.  Guru-guru juga digalakkan mengunjungi rumah pelajar yang dirasakan bermasalah untuk melihat sendiri keadaan persekitaran pelajar sambil menunjukkan rasa prihatin pihak sekolah kepada mereka.  Pengetua juga boleh mengukuhkan lagi hubungan ini melalui dasar-dasar yang terbuka yang menggalakkan perkongsian maklumat serta kerjasama sekolah dan ibu bapa.

11. Sekolah sebagai sebuah organisasi pembelajaran.
Mortimore seterusnya menunjukkan bahawa sekolah-sekolah berkesan bukan sahaja menyediakan tempat belajar kepada pelajar malahan juga kepada semua guru dan staf.  Galakkan yang oleh pihak sekolah ini boleh dilakukan secara langsung atau tidak langsung melalui persekitaran sekolah yang kondusif dan program-program tertentu.  Persekitaran sekolah yang kondusif untuk pembelajaran guru adalah apabila banyak maklumat dan bahan yang bersesuaian untuk dibaca oleh guru-guru dalam meningkatkan ilmu pengetahuan, kompetensi dan profesionalisme diri.  Fungsi perpustakaan dan sudut bacaan bukan sahaja untuk manfaat pelajar tetapi juga guru-guru dan kakitangan yang lain.  Program perkembangan staf pula diadakan dari masa ke semasa mengikut perkembangan dan tuntutan semasa.  Bukan itu sahaja malah guru-guru juga digalakkan menyumbangkan pengetahuan mereka untuk dikongsi bersama menerusi penulisan artikel dan karya akademik lain. 


Konsep Penambahbaikan Sekolah


Gerakan sekolah berkesan ini berkembang dengan menjadi proses penambahbaikan sekolah bermula dengan pandangan Van Velzen, et al. (1985) yang menyatakan bahawa sekolah itu dikira berkesan seandainya terdapat dokongan usaha yang sistematik dan berterusan menuju perubahan keadaan pembelajaran serta lain-lain perkaitan dalaman keadaan dengan sasaran untuk menyempurnakan matlamat pendidikan yang lebih berkesan.


"a systematic, sustained effort aimed at change in learning conditions and other related internal conditions in one or more schools, with the ultimate aim of accomplishing educational goals more effectively."
(1985:48)


Pandangan beliau ini telah diterima secara meluas sebagai definisi awal penambahbaikan sekolah. Hopkin et. Al (1996) pula secara ringkas dan padat menakrifkan penambahbaikan sekolah

i)sebagai ikhtiar umum menyediakan tempat belajar untuk pelajar
ii) sebagai strategi perubahan pendidikan dalam usaha ke arah hasilan pelajar sejajar dengan tindakan mengukuhkan kapasiti sekolah dalam mengurus perubahan.

Seterusnya Stoll dan Fink (1996) membangunkan definisi tersebut dengan lebih terperinci.Takrifan sekolah berkesan telah dihalusi sebagai meningkatkan hasilan pelajar melalui jujukan proses perkaitan dalaman. Menurut Stoll dan Fink, corak penambahbaikan sekolah mestilah mempunyai ciri-ciri


  1. berfokus kepada pengajaran dan pembelajaran,
  2. membina kapasiti yang boleh mencetuskan perubahan tanpa menghiraukansumbernya,
  3. menentukan sendiri halatuju,
  4. menaksir budaya dan kerja semasa untuk mengembangkan norma dan adab positif,
  5. mempunyai strategi untuk mencapai matlamat
  6. menyenaraikan butiran keadaan dalaman yang boleh meningkatkan perubahan
  7. mempertahankan momentum semasa waktu berlakunya pergolakan
  8. memantau dan menilai proses, progress pencapaian dan perkembangannya.


Tiga fasa Penambahbaikan
 
Miles (1986) dalam Preedy et al (1997) menggariskan tiga fasa yang mempengaruhi proses penambahbaikan:

  1. permulaan (pengubahsuaian)/ Initiation
  2. implementasi iaitu pelaksanaan pengalaman berkaitan perubahan/ Implementation dan 
  3. penggabungjalinan/ Institutionalization 
Fasa permulaan melibatkan keputusan untuk memulakan proses perubahan dan penambahbaikan. Dalam fasa ini, kita akan menganggap bahawa bukti yang tepat dan berkaitan boleh didapati sebagai rujukan kepada keputusan untuk memperbaiki dan juga penambahbaikan yang perlu dibuat. Faktor-faktor lain adalah akses kepada maklumat, tekanan dari dalam dan luar sekolah, ketersediaan sumber dan sokongan perundingan, dan kualiti keadaan dalaman sekolah dan organisasi. 

Di peringkat pelaksanaan, penggunaan inovasi bermula. Faktor utama bagi peringkat ini adalah seperti pelan tindakan, pembangunan komitmen dan
penyelesaian masalah yang timbul akibat perubahan amalan. Untuk berjaya pada peringkat ini, mengikut penemuan Miles, tanggungjawab perlu dijelaskan, perkongsian kawalan terhadap pelaksanaan;campuran tekanan dan desakan; pembangunan profesional yang mencukupi dan berterusan; dan ganjaran bagi guru-guru yang maju ke hadapan dengan proses tersebut.

Institusionalisasi adalah peringkat apabila perubahan tidak lagi dianggap sebagai baru tetapi telah menjadi sebahagian daripada budaya sekolah. Penekanan Miles di sini adalah bahawa perubahan harus mempengaruhi pembelajaran pelajar. 

Pemahaman berkenaan fasa-fasa ini adalah penting, kerana ianya sebahagian daripada proses penambahbaikan.




No comments:

There was an error in this gadget